13 mei Belle en de Verlichting

De Verlichting wordt vaak afgeschilderd als de tijd van snelle omwentelingen, als de tijd van de ratio. Maar de middenklasse las geen Voltaire of Spinoza. Eerder sprookjes waarin het nieuwe denken werd uitgelegd. ‘Het was de eeuw van de dialoog.’

En alweer maakt een nieuwe generatie kennis met ‘Belle en het Beest’. In de afgelopen weken trok de nieuwste Disneyfilm volle zalen met het eeuwenoude sprookje over een slim jong meisje dat gevangen wordt gehouden door een harig, onhandig en norsig beest.

Opvallend genoeg was dit sprookje ook in de achttiende eeuw een groot commercieel succes. Sterker nog, de kans dat onze achttiende-eeuwse voorouders ‘Belle en het Beest’ kenden was groter dan dat ze Voltaire of Rousseau lazen, zegt Alicia Montoya, hoogleraar Franse letterkunde en cultuur.

Montoya is dit jaar gestart met een groot Europees onderzoek naar de bestsellers in de achttiende eeuw, wat wel eens een frisse blik op de Verlichting kan opleveren. Catalogi van boekverkopers laten namelijk zien dat Montesquieu, Descartes, Spinoza en Rousseau minder populair waren dan gedacht. Montoya vraagt zich af of we ons niet blindgestaard hebben op deze werken en hoe diep de ideeën van de grote verlichtingsdenkers doordrongen tot een groter publiek. “Ik denk dat er een andere Verlichting plaatsvond dan die we denken te kennen.”

Afbeelding: Beauty and the beast / by Charles Lamb. – London : Field & Tuer, The Leadenhall Press, [1887]. Oorspr. uitgave 1811