19 apr Boodschappers van hoop

Journalisten die werken volgens de nieuwe methodes van constructieve journalistiek willen voorbij de negativiteit, problemen en schuldvragen. Volgens de Deense pionier Cathrine Gyldensted, docent aan de Hogeschool Windesheim, is dat hard nodig. “We leven in een tijd van polarisatie. Welke rol hebben media daarin gespeeld?”

Eigenlijk had Cathrine Gyldensted haar verhaal al klaar. Niets wees erop dat deze dag haar journalistieke carrière een andere draai zou gaan geven. Ze werkte destijds als correspondent voor de Deense publieke omroep in de Verenigde Staten en zou een radioreportage maken over de impact van de bankencrisis op de armen in Washington DC. De regering had flink bezuinigd op de voedselbanken en de daklozenopvang, zij zou de gevolgen daarvan laten zien.

Gyldensted wilde haar verhaal vertellen door de ogen van een dakloze vrouw van 78. De Deense organiseerde een interview met haar. Ze spraken een tijdje over de moeilijke omstandigheden waar de vrouw zich in bevond, en over de gevolgen van de bezuinigingen. Maar daarna gebeurde er iets geks. Gyldensted besloot ook andere vragen te stellen, zoals: “Wie helpen je in deze moeilijke tijd?”, “Wat heb je gedaan om verder te komen in het leven?”, “Wat heb je geleerd van je ervaringen?”

De vrouw begon plotseling voluit te vertellen. Over de mooie mensen die ze had ontmoet, over wat ze allemaal deed om zich staande te houden. Gyldensted was verbaasd. Ze zag ineens hoe sturend haar vragen waren geweest. Hoe ze de vrouw als slachtoffer had benaderd, terwijl juist haar veerkracht opviel. De Deense gaf haar reportage een andere wending. Het thema bleef hetzelfde, maar ze liet haar geïnterviewden ook aan het woord over hoe ze met tegenslagen omgingen. Kill your victim’ werd haar nieuwe adagium: stop ermee om mensen in het eendimensionale vat van slachtoffer te gieten.

Inmiddels, acht jaar later, houdt Gyldensted zich dagelijks bezig met wat ‘constructieve journalistiek’ is gaan heten, een opkomende discipline in de journalistiek en wetenschap die zich verzet tegen berichtgeving die wordt gedomineerd door negativiteit, problemen, conflict en polarisatie. Ze traint wereldwijd journalisten om hun blikveld te verruimen en sinds eind 2015 reist ze regelmatig vanuit haar woonplaats Kopenhagen naar Zwolle. Hogeschool Windesheim maakte van constructieve journalistiek een speerpunt en vroeg de Deense directeur te worden.

Sinds de komst van Gyldensted is het constructieve journalistiek-vuurtje in Nederland opgepookt. Het smeulde al langer, het idee dat media ten onrechte alleen laten zien wat er misgaat in de wereld. In 2013 begon bijvoorbeeld het nieuwe onlineplatform De Correspondent als “dagelijks medicijn tegen de waan van de dag” met experimenteren. “Ik stap over van bank, doe je mee?” vroeg auteur Rutger Bregman zomaar aan lezers, om eerlijk en duurzaam bankieren te promoten. En David Van Reybrouck schreef op dit platform elke week een ode aan ‘iets, iemand of ergens’, omdat media niet alleen kritisch, maar ook lyrisch moeten kunnen zijn.

De Correspondent is een echte voorloper”, zegt Gyldensted via Skype vanuit Kopenhagen. Maar ze voegt er meteen aan toe: constructieve journalistiek is slechts een paraplu waar je vele nieuwe methodes onder kan scharen. Ze noemt andere voorbeelden, zoals de Twentse krant Tubantia die van het ‘gezuurpruim’ af wil, Omroep West die het publiek vraagt welke onderwerpen aan de orde moeten komen, de Britse krant The Guardian die het klimaatprobleem op de kaart wil zetten. De gemene delers zijn volgens Gyldensted: kritische berichtgeving zonder cynisme, het publiek erbij betrekken, meerdere perspectieven op een situatie tonen en verhalen richten op mogelijkheden, kracht en groei.