21 jan Nu je het zegt

Moeiteloos herkennen we stemmen. Wetenschappers weten alleen niet hoe. Gelukkig ontdekten ze iemand die geen stem van een andere kan onderscheiden.

Ze is de vrouw die geen stemmen kan herkennen. Deze Britse, die we alleen kennen bij haar initialen: K.H., weet zelfs niet met wie ze spreekt als haar dochter belt en zegt: ‘Hoi, met mij’. K.H. is in de zestig, en heeft een carrière als consultant in het bedrijfsleven achter de rug. Op kantoor had ze allerlei handigheidjes bedacht om haar probleem te omzeilen. Zo nam ze alleen de telefoon op als iemand had afgesproken haar te bellen.

Op een dag las ze nietsvermoedend in een populair-wetenschappelijk tijdschrift over mensen die geen gezichten kunnen herkennen. “Dat heb ik ook”, dacht ze meteen, “maar dan met stemmen”.
Onderzoekers aan het University College Londen wilden haar graag testen. Ze kenden al voorbeelden van patiënten die door hersenletsel of dementie moeite hadden met stemherkenning, maar deze vrouw had dat naar eigen zeggen al van kinds af aan. En warempel, als de onderzoekers K.H. een stem lieten horen, en een kwartier later weer, had ze geen idee of het om dezelfde persoon ging. Ook stemmen van beroemdheden als Margaret Thatcher deden bij haar geen belletjes rinkelen. Alleen de stem van Bond-acteur Sean Connery pikte ze eruit; zijn Schotse tongval verraadde hem.

K.H. bleek verder gezond, haar gehoor en spraak werkten goed en ze kon prima horen of een spreker blij klonk of boos. Alleen het koppelen van een stem aan een persoon ging niet. Phonagnosie, wordt haar aandoening genoemd. In 2008 werd haar casus beschreven in het wetenschappelijke tijdschrift Neuropsychologia. Nu de aandoening bekendheid krijgt duiken er meer mensen op die zich erin herkennen; in 2014 werden twee Duitse gevallen beschreven.

Iemand met phonagnosie treffen is voor stemonderzoekers als het vinden van een parel in een oester: zeldzaam en waardevol. De aandoening lijkt erop te wijzen dat stemherkenning in de hersenen werkt via een ander mechanisme dan spraakherkenning.