31 dec Terugverlangen naar een toekomst

Nostalgie is een nuttige emotie, zij geeft houvast. Maar in de handen van populisten, is ze een gevaar.

‘Make America great again.’ Het opmerkelijkste woord in die beruchte slogan van Donald Trump is toch zeker ‘again’. Er klinkt een hang naar vroeger in door. Trump-aanhangers worden nostalgie-stemmers genoemd. Trump heeft niet gezegd wannéér Amerika in zijn ogen zo ‘great’ was, maar volgens een peiling van het Amerikaanse onderzoeksbureau PRRI verlangt zeven op de tien Trump-supporters naar het Amerika van de jaren vijftig.

“Nostalgie is een emotie die enorm motiverend kan werken. Logisch dat gewiekste politici er gebruik van maken”, zegt Tim Wildschut, die aan de Universiteit van Southampton in Groot-Brittannië deel uitmaakt van ’s werelds grootste nostalgie-onderzoeksgroep. Daar bereikte hem ook het recente tv-optreden van oud-politicus Jan Terlouw. “Pure nostalgie”, legt Wildschut uit, “die touwtjes uit de brievenbus. Terlouw nam mensen mee terug naar tijden van onderling vertrouwen.” De sentimenten van veiligheid en zekerheid die hij opriep vielen duidelijk in vruchtbare aarde.

Waarom zijn mensen zo gevoelig zijn voor nostalgische retoriek? Die vraag heeft pas sinds kort brede wetenschappelijke belangstelling. Alleen in de consumentenpsychologie waren ze er vroeg bij, grapt Wildschut: “Daar hadden ze wat sneller door dat mensen nostalgie prettig vinden, en dat je daarmee producten aan de man kunt brengen.”