24 okt Kweek je een leugenaar door te liegen tegen je kind?

De meeste ouders vertellen hun kroost weleens een leugentje. Wetenschappers buigen zich nu over de vraag welk effect liegen in de opvoeding heeft. ‘De ene leugen is problematischer dan de andere.’

Toen de vermaarde Amerikaanse astrofysicus Neil deGrasse Tyson kinderen kreeg, kwam hij voor interessante nieuwe vraagstukken te staan. Hij mocht dan een expert zijn op het gebied van stervorming, dwergstelsels en de structuur van de Melkweg, maar hoe ging hij om met de mysterieuze tandenfee? Toen zijn dochter tanden begon te wisselen, verruilde hij – net als alle andere Amerikaanse ouders – ’s nachts de tand voor wat geld onder haar kussen, vertelde hij in een televisieprogramma.

Maar toen ze de volgende ochtend enthousiast riep: “De tandenfee is geweest!”, vroeg hij haar: “Hoe weet je nu eigenlijk dat het de tandenfee was?” Dat zette haar aan het denken. Samen met vriendinnen op school bedacht ze een experiment. Wie op school een tand verloor, zou die stiekem ­

’s avonds onder het kussen leggen, en de ouders niets vertellen. ’s Morgens bleek de tand er nog gewoon te liggen. Zo ontrafelden ze het geheim. Tyson was blij dat hij niet tegen zijn dochter hoefde te liegen. “Het universum is al verbazingwekkend genoeg, je hoeft er geen dingen bij te verzinnen.”

Niet alleen astrofysici als Tyson worstelen met de morele dilemma’s die het vertellen van leugentjes aan kinderen met zich meebrengt. Pedagogisch onderzoeker ­Rianne Kok van de Erasmus Universiteit Rotterdam wordt regelmatig om advies gevraagd, vaak rond de illustere datum 5 december.

Ze is een expert op het gebied van opvoeding en sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen, en dook in de literatuur om te zien wat er bekend was over het effect van liegen in de opvoeding. “Dat bleek weinig te zijn, ik vond slechts een handjevol artikelen.” Het verbaasde haar, want de omgang met de waarheid is een centraal thema als het gaat om morele ontwikkeling. En volwassenen kunnen er wat van, liegen. Van ‘de politie komt straks controleren of je je kamer wel hebt opgeruimd’ tot ‘wie stout is gaat mee in de zak van Sinterklaas’.